Τα επεξεργασμένα τρόφιμα μπορεί να οδηγήσουν τον εγκέφαλο σε μπλακ άουτ

Η διατροφή επηρεάζει την λειτουργία του εγκεφάλου, αλλά τώρα μία νέα μελέτη που δημοσιεύεται στο περιοδικό Brain, Behavior, and Immunity δείχνει ότι τα  επεξεργασμένα τρόφιμα μπορούν να διαταράξουν τη μνήμη, χωρίς να έχει προηγηθεί αύξηση βάρους ή άλλες εμφανείς μεταβολικές αλλαγές. Αυτό ενισχύει την ιδέα ότι ο εγκέφαλος των ηλικιωμένων είναι ιδιαίτερα ευαίσθητος στη σύσταση της τροφής και όχι μόνο στις μακροπρόθεσμες διατροφικές συνήθειες.

Όπως διαβάζουμε στο PsyPost, καθοριστικό ρόλο φαίνεται να παίζει η απουσία φυτικών ινών, κοινό χαρακτηριστικό των επεξεργασμένων τροφίμων. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι όλες οι δίαιτες με επεξεργασμένα τρόφιμα, ανεξάρτητα από το αν περιείχαν περισσότερο λίπος ή ζάχαρη, στερούνταν φυτικών ινών και αυτό συνδέθηκε με επιδείνωση της μνήμης. Το στοιχείο αυτό μετατοπίζει τη συζήτηση από το «ποιο θρεπτικό συστατικό φταίει» στο τι λείπει από τη σύγχρονη διατροφή και πώς αυτή η έλλειψη επηρεάζει άμεσα τη λειτουργία του εγκεφάλου.

Πώς η ηλικία κάνει τον εγκέφαλο πιο ευάλωτο στη διατροφή

Η ηλικία αποδείχθηκε επίσης καθοριστικός παράγοντας. Οι νεότεροι οργανισμοί έδειξαν ανθεκτικότητα στις ίδιες διατροφικές αλλαγές, χωρίς εμφανείς επιπτώσεις στη μνήμη ή στη λειτουργία του εγκεφάλου. Αντίθετα, στους μεγαλύτερους οργανισμούς, οι ίδιες τροφές προκάλεσαν σαφείς γνωστικές διαταραχές. Το εύρημα αυτό υποδηλώνει ότι ο γηράσκων εγκέφαλος χάνει σταδιακά την ικανότητα να προσαρμόζεται σε διατροφικά «σοκ», ακόμη και όταν αυτά είναι σύντομα.

Ιδιαίτερα ευάλωτη φάνηκε η αμυγδαλή, η περιοχή του εγκεφάλου που σχετίζεται με τον φόβο και τη συναισθηματική μνήμη. Η δυσλειτουργία της εμφανίστηκε σε όλες τις δίαιτες με επεξεργασμένα, ανεξάρτητα από τη σύστασή τους. Αυτό σημαίνει ότι η ικανότητα αναγνώρισης και απομνημόνευσης απειλητικών καταστάσεων μπορεί να επηρεάζεται γρήγορα από τη διατροφή. Οι ερευνητές τονίζουν ότι τέτοιες αλλαγές θα μπορούσαν, θεωρητικά, να αυξήσουν τον κίνδυνο ατυχημάτων ή λανθασμένων αποφάσεων στην καθημερινότητα.

Ο ρόλος των «εργοστασίων ενέργειας» των κυττάρων

Στο βιολογικό επίπεδο, οι αλλαγές συνδέθηκαν με προβλήματα στη λειτουργία των μιτοχονδρίων, των «εργοστασίων ενέργειας» των κυττάρων. Στους ηλικιωμένους οργανισμούς, τα μιτοχόνδρια στον εγκέφαλο παρήγαγαν λιγότερη ενέργεια μετά την κατανάλωση επεξεργασμένων τροφίμων. Η μειωμένη αυτή απόδοση ταυτίστηκε με τις γνωστικές δυσκολίες που παρατηρήθηκαν, ενισχύοντας την άποψη ότι η ενέργεια των εγκεφαλικών κυττάρων είναι κρίσιμη για τη μνήμη.

Ακόμη πιο έντονα επηρεάστηκαν τα μικρογλοιακά κύτταρα, τα κύτταρα άμυνας του εγκεφάλου. Στους ηλικιωμένους οργανισμούς, αυτά τα κύτταρα έχασαν τη μεταβολική τους ευελιξία και δεν μπορούσαν να ανταποκριθούν σε αυξημένες ενεργειακές ανάγκες. Η δυσκαμψία αυτή συνδέεται με φλεγμονώδεις διεργασίες και θεωρείται παράγοντας επιδείνωσης της εγκεφαλικής λειτουργίας, ειδικά σε συνθήκες στρες, όπως μια απότομη αλλαγή στη διατροφή.

Κεντρικό κρίκο στην αλυσίδα αυτή φαίνεται να αποτελεί το έντερο και τα προϊόντα του. Η έλλειψη φυτικών ινών οδήγησε σε απότομη μείωση  ενός λιπαρού οξέος, του βουτυρικού, που παράγεται από τα εντερικά βακτήρια και υποστηρίζει την υγεία του εγκεφάλου. Όσο χαμηλότερα ήταν τα επίπεδά της, τόσο χειρότερη ήταν η μνήμη στους ηλικιωμένους οργανισμούς, δείχνοντας μια ισχυρή σύνδεση μεταξύ διατροφής, εντέρου και εγκεφάλου.

Τι σημαίνουν τα ευρήματα για την καθημερινή διατροφή

Παρότι τα ευρήματα είναι εντυπωσιακά, οι ίδιοι οι ερευνητές τονίζουν ότι πρόκειται για πρώιμα δεδομένα. Η μελέτη δεν αποδεικνύει οριστικά ότι η ενίσχυση της διατροφής με φυτικές ίνες ή βουτυρική ουσία μπορεί να αντιστρέψει τις βλάβες. Ανοίγει όμως έναν σαφή δρόμο για μελλοντική έρευνα και στέλνει ένα ισχυρό μήνυμα: ακόμη και σύντομες περίοδοι κακής διατροφής μπορεί να έχουν απρόσμενες συνέπειες στον γηράσκοντα εγκέφαλο.